Hukuk alanı uzmanı Ali Habib, 8 Haziran 2026'da yaptığı açıklamada Irak'ta insan hakları alanındaki en büyük sorunun mevzuat eksikliği değil, yasal düzenlemeler ile uygulama arasındaki fark olduğunu söyledi. Irak'ın yasal ve kurumsal düzeyde sınırlı ilerleme kaydettiğini, ancak birçok hak ve özgürlüğün fiili zorluklarla karşılaşmaya devam ettiğini belirten Habib, başlıca dosyalar arasında ifade ve basın özgürlüğünün korunması, yargı bağımsızlığının güçlendirilmesi, yolsuzlukla mücadele ve yasa dışı gözaltı uygulamalarının ele alınmasını sıraladı. Irak Anayasası ve yürürlükteki yasaların geniş güvenceler içerdiğini, fakat idari, siyasi ve güvenlik kaynaklı engellerin tam uygulamayı zorlaştırdığını ifade etti.
Habib, başarılı bir insan hakları sisteminin ölçütünün yasaların varlığı değil adaletli ve eşit biçimde uygulanması olduğunu vurguladı. Resmi kurumların mevzuatı geliştirme, denetimi artırma ve bağımsızlığı güvence altına alma sorumluluğu taşıdığını, sivil toplum kuruluşlarının ise farkındalık, izleme ve ihlallerin belgelenmesinde belirleyici rol oynadığını kaydetti. Uluslararası standartlara uygun yasal gözden geçirme, yargı bağımsızlığı, genel özgürlük alanının genişletilmesi, gazetecilerin ve insan hakları savunucularının korunması ile şeffaflık ve hesap verebilirlik mekanizmalarının etkinleştirilmesi gerektiğini söyledi.
Son yıllarda yerel ve uluslararası kuruluşların, özgürlüklerin korunması, denetim ve yargı kurumlarının bağımsızlığının güçlendirilmesi yönündeki talepleri sürüyor.